Η λατινική ονομασία του γένους Cercis προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «κερκίς», που σημαίνει «σαΐτα αργαλειού», λόγω του σχήματος των καρπών του φυτού. Το επίθετο siliquastrum αναφέρεται στους επιμήκεις καρπούς τύπου λοβού (siliqua). Η κουτσουπιά είναι γνωστή και ως δέντρο του Ιούδα, καθώς, σύμφωνα με τη δυτική θρησκευτική παράδοση, από αυτό το δέντρο κρεμάστηκε ο Ιούδας μετά την προδοσία του Χριστού. Η επικρατέστερη επιστημονική εξήγηση θέλει το όνομα να προέρχεται από παράφραση της γαλλικής ονομασίας «Arbre de Judée» (Δέντρο της Ιουδαίας), λόγω της καταγωγής του από τη συγκεκριμένη ιστορική περιοχή της Μέσης Ανατολής.

Η κουτσουπιά είναι φυλλοβόλο δέντρο της οικογένειας Fabaceae. Είναι αυτοφυές είδος της Ανατολικής Μεσογείου και συναντάται φυσικά σε περιοχές της Δυτικής Ασίας και της Νότιας Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, όπου φυτρώνει σε φρυγανικές εκτάσεις, δασικές παρυφές και πετρώδεις πλαγιές.

Το δέντρο φτάνει συνήθως σε ύψος από 4 έως 10 μέτρα και αναπτύσσει σχετικά ακανόνιστη, σφαιρική κόμη. Ο κορμός είναι συχνά στραβός ή πολύκλαδος, ιδιαίτερα στα αυτοφυή άτομα. Τα φύλλα είναι απλά, καρδιοειδή (σε σχήμα καρδιάς), με λεία επιφάνεια και ζωηρό πράσινο χρώμα.

Η ανθοφορία πραγματοποιείται νωρίς την άνοιξη, πριν την έκπτυξη των φύλλων. Τα άνθη είναι χαρακτηριστικά ροζ έως πορφυρά και φυτρώνουν απευθείας πάνω στους κλάδους και τον κορμό, δημιουργώντας μια εντυπωσιακή εικόνα. Οι καρποί είναι επιμήκεις, πεπλατυσμένοι λοβοί που παραμένουν στο δέντρο για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Η κουτσουπιά ευδοκιμεί σε μεσογειακά κλίματα και προτιμά ηλιόλουστες θέσεις. Αναπτύσσεται σε ποικιλία εδαφών, ακόμη και σε ξηρά και ασβεστολιθικά, αρκεί να υπάρχει καλή αποστράγγιση. Παρουσιάζει υψηλή αντοχή στην ξηρασία και καλή προσαρμοστικότητα σε θερμές συνθήκες.

Ο πολλαπλασιασμός της γίνεται κυρίως με σπόρο, ο οποίος όμως συχνά απαιτεί προεπεξεργασία για να βλαστήσει, καθώς και με μοσχεύματα σε καλλιεργούμενες ποικιλίες. Το είδος είναι γενικά ανθεκτικό σε ασθένειες και έντομα.

Χρησιμοποιείται κυρίως ως καλλωπιστικό δέντρο λόγω της εντυπωσιακής ανοιξιάτικης ανθοφορίας της. Παράλληλα, συμβάλλει στη διαμόρφωση φυσικών και ημιφυσικών τοπίων και αξιοποιείται σε μεσογειακού τύπου κηποτεχνικές φυτεύσεις.