Δενδρολίβανο πλαγιόκλαδο
Η λατινική ονομασία Rosmarinus προέρχεται από τις λέξεις ros που σημαίνει «δρόσος» και marinus που σημαίνει «ανήκοντας στην θάλασσα», δηλαδή «θαλάσσια δρόσος». Ωστόσο, κυριαρχεί η άποψη ότι η ερμηνεία της λέξης προκύπτει από λαϊκή ετυμολογία, με επικρατέστερες τις ελληνικές λέξεις rhops που σημαίνει «θάμνος» και myron που σημαίνει «βάλσαμο». Η ελληνική ονομασία «δεντρολίβανο» είναι αποτέλεσμα των λέξεων «δέντρο» και «λίβανο», λόγω της μυρωδιάς του που παραπέμπει σε λιβάνι.
Το Rosmarinus officinalis ‘Prostratus’, ή κοινώς δενδρολίβανο το έρπον, είναι αυτοφυές φυτό που συναντάται σε πετρώδη βουνά διαφόρων χωρών της Μεσογείου, όπως η Ελλάδα, η Ισπανία, η Ν. Γαλλία, η Ν. Ιταλία. Στη χώρα μας αυτοφύεται σε πετρώδης περιοχές της Πελοποννήσου και της Ηπείρου, αλλά και σε νησιωτικές περιοχές. Ως καλλιεργούμενο φυτό συναντάται σε λαχανόκηπους και ανθόκηπους, κυρίως με σκοπό την χρήση του στη μαγειρική.
Το έρπον δεδρολίβανο ανήκει στην οικογένεια Lamiaceae και στην τάξη των Δικοτυλήδονων. Είναι αειθαλής πολυετής θάμνος, πλούσιας βλάστησης με χαμηλή ανάπτυξη. Το ύψος του μπορεί να φτάσει τα 50 εκατοστά και το πλάτος του μέχρι και τα 2 μέτρα. Παρουσιάζει έντονους διακλαδισμούς, ενώ οι βλαστοί του είναι πυκνόφυλλοι με πλάγια κατεύθυνση. Τα φύλλα του Rosmarinus officinalis ‘Prostratus’ είναι γραμμοειδή, άμισχα, αντίθετα και έχουν βαθύ πράσινο χρώμα. Παραμένουν πάνω στο φυτό όλη τη διάρκεια του χρόνου και με την τριβή αναδύουν μια χαρακτηριστική μυρωδιά. Τα άνθη του εκφύονται πολλά μαζί την περίοδο του καλοκαιριού, κατά σπονδύλους στις μασχάλες των φύλλων, έχουν λευκό ή κυανόλευκο χρώμα και το μήκος τους είναι στα 6-12 χιλιοστά.
Παρουσιάζει μεγάλη αντοχή στην ξηρασία και αναπτύσσεται καλύτερα σε θερμές περιοχές. Ευδοκιμεί σχεδόν σε όλους τους τύπους εδαφών, αρκεί να υπάρχει καλή αποστράγγιση. Βέβαια, αν βρεθεί σε συνθήκες καλλιέργειας υπό άρδευση ή σε εδάφη με υγρασία, έχει πιο γρήγορη ανάπτυξη και ανθοφορεί περισσότερες φορές μέσα στο έτος. Το Rosmarinus officinalis ‘Prostratus’ μπορεί να αντέξει ακόμα και σε θερμοκρασίες από 0 έως -10 βαθμούς κελσίου χωρίς σοβαρά θέματα στα φυτικά μέρη, ωστόσο, σε συνθήκες κάτω των -10, καταστρέφεται το υπέργειο τμήμα του.
Γενικά, είναι φυτό μακράς διάρκειας και η καλλιέργειά του μπορεί να είναι πρακτικά απεριόριστη. Ο πολλαπλασιασμός του μπορεί να γίνει είτε με σπόρους είτε με μοσχεύματα. Από εμπορικής άποψης, προτιμάται ο πολλαπλασιασμός με μοσχεύματα, καθώς έτσι εξασφαλίζεται ότι τα παραγόμενα φυτά θα είναι πανομοιότυπα με το μητρικό. Ακόμα, το έρπον δενδρολίβανο είναι ανθεκτικό σε εντομολογικές και μυκητολογικές προσβολές, αλλά σε ψυχρό και υγρό περιβάλλον μπορεί να προσβληθεί από το ωίδιο.
Όσον αφορά στην επεξεργασία του φυτικού υλικού του Rosmarinus officinalis ‘Prostratus’, τα προϊόντα που προκύπτουν είναι χλωρή δρόγη, ξηρή δρόγη και αιθέριο έλαιο, και η περίοδος συγκομιδής εξαρτάται από το επιθυμητό προϊόν. Στην Ελλάδα, η συγκομιδή μπορεί να γίνει σε δύο ή τρεις δόσεις ανά έτος, η πρώτη τον Μάιο, η δεύτερη στο τέλος του Ιουλίου και η τρίτη στις αρχές Οκτωβρίου. Για την παραγωγή χλωρής δρόγης, η συγκομιδή γίνεται στο στάδιο της νέας αναβλάστησης, όταν οι βλαστοί είναι μικροί και πράσινοι, ενώ για την ξηρή δρόγη, η συγκομιδή γίνεται πριν την έναρξη της ανθοφορίας ώστε να υπάρχουν μόνο φύλλα και όχι άνθη. Για το αιθέριο έλαιο η καλύτερη περίοδος είναι το διάστημα από μέσα Μαΐου έως τέλη Ιουλίου, δηλαδή στην πλήρη ανθοφορία, όπου τότε διασφαλίζεται η υψηλότερη περιεκτικότητα σε αιθέριο έλαιο.
Το δενδρολίβανο το πλαγιόκλαδο είναι φυτό αρωματικό, φαρμακευτικό και μελισσοκομικό. Στην μαγειρική χρησιμοποιούνται τα φύλλα και τα άνθη του ως άρτυμα. Επίσης, θεωρείται τονωτικό, σπασμολυτικό, ηρεμιστικό και αντιδιαβητικό. Το αιθέριο έλαιό του χρησιμοποιείται ευρέως στη σαπωνοποιία και στη φαρμακοποιία. Χρησιμοποιείται και ως καλλωπιστικό φυτό σε αστικούς και εξοχικούς κήπους, σε παρτέρια, ζαρτινιέρες, μπορντούρες, κρεμαστό σε μπαλκόνια ή ακόμα και για εδαφοκάλυψη.